Referentienota · Juridische begrippen en terminologie
Grensoverschrijdende financiële geschillen: internationale bevoegdheid en toepasselijk recht
Welke rechters kennis mogen nemen van een grensoverschrijdend financieel geschil, en welk recht erop van toepassing is — het Europese kader en de grenzen ervan.
- Gepubliceerd:
- Laatst herzien:
§ 1Twee onderscheiden vragen
In een grensoverschrijdend financieel geschil is de vraag welke rechters internationaal bevoegd zijn, te onderscheiden van de vraag welk recht van toepassing is. Een rechter kan bevoegd zijn en toch buitenlands recht toepassen. Binnen de Europese Unie wordt de eerste vraag hoofdzakelijk beheerst door Verordening (EU) nr. 1215/2012 (Brussel I bis), en de tweede door Verordening (EG) nr. 593/2008 (Rome I) voor contractuele verbintenissen en Verordening (EG) nr. 864/2007 (Rome II) voor niet-contractuele verbintenissen.
Volgens Brussel I bis kan een verweerder met woonplaats in een lidstaat in beginsel daar worden opgeroepen (artikel 4). Alternatieve bevoegdheidsgronden zijn onder meer de plaats van uitvoering van een contractuele verbintenis (artikel 7, punt 1), de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan (artikel 7, punt 2) en de plaats van een filiaal voor geschillen betreffende de exploitatie ervan (artikel 7, punt 5). Wanneer een verweerder geen woonplaats heeft in een lidstaat, wordt de bevoegdheid in beginsel bepaald door het nationale recht (artikel 6), onder voorbehoud van de regels inzake consumenten en exclusieve bevoegdheid. Voor beleggers die zuiver financiële schade hebben geleden, heeft het Hof van Justitie de plaats van de schade restrictief gelokaliseerd, afhankelijk van de omstandigheden (zaak C-375/13, Kolassa, 28 januari 2015; zaak C-304/17, Löber, 12 september 2018; zaak C-709/19, VEB, 12 mei 2021).
§ 2Forumkeuze en rechtskeuze
Partijen kunnen de bevoegde rechter overeenkomen (artikel 25 van Brussel I bis) en het op hun overeenkomst toepasselijke recht kiezen (artikel 3 van Rome I). In niet-contractuele zaken is een rechtskeuze die wordt gemaakt vóór het schadeveroorzakende feit slechts toegestaan tussen partijen die een commerciële activiteit uitoefenen (artikel 14 van Rome II); bij gebreke van een keuze is in beginsel het recht van het land waar de schade intreedt van toepassing (artikel 4).
§ 3Consumenten
Zowel Brussel I bis als Rome I bevatten beschermende regels voor consumentenovereenkomsten. Wanneer de artikelen 17 tot en met 19 van Brussel I bis van toepassing zijn — met name wanneer de professional zijn activiteiten richt op de lidstaat van de consument — kan de consument een vordering instellen bij de gerechten van zijn eigen woonplaats, kan hij enkel daar worden opgeroepen, en heeft een vóór het geschil gesloten forumkeuzebeding slechts binnen enge grenzen gevolg. Volgens artikel 6 van Rome I kan een rechtskeuze de consument niet de bescherming ontnemen van de dwingende bepalingen van het recht van zijn gewone verblijfplaats.
Deze regels zijn niet automatisch van toepassing op elke belegger. De hoedanigheid van consument hangt af van de vraag of de overeenkomst werd gesloten voor een doel dat buiten de beroeps- of bedrijfsactiviteit van de persoon valt; het Hof van Justitie heeft geoordeeld dat een persoon die handelt in contracts for difference een consument kan zijn, en dat de waarde van de transacties, de daaraan verbonden risico’s en de kennis van de persoon in beginsel niet relevant zijn (zaak C-208/18, Petruchová, 3 oktober 2019; zaak C-500/18, Reliantco, 2 april 2020). Rome I sluit bovendien van zijn consumentenregel uit: rechten en verplichtingen die een financieel instrument vormen en de voorwaarden voor de uitgifte en de aanbieding van verhandelbare effecten (artikel 6, lid 4, onder d)), alsook overeenkomsten gesloten binnen multilaterale handelssystemen (artikel 6, lid 4, onder e)). Of een belegger of kredietnemer als consument kwalificeert, en of de overeenkomst onder die regels valt, vereist een analyse van de feiten.
§ 4Collectieve vorderingen en het Verenigd Koninkrijk
Richtlijn (EU) 2020/1828 verplicht de lidstaten om vanaf 25 juni 2023 te voorzien in representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten, ook op het gebied van financiële diensten; de nationale procedures ter uitvoering ervan verschillen. De richtlijn laat de regels van het internationaal privaatrecht onverlet (artikel 2, lid 3).
Het Verenigd Koninkrijk is niet langer gebonden door Brussel I bis voor procedures die zijn ingesteld na het einde van de overgangsperiode op 31 december 2020 (artikel 67 van het Terugtrekkingsakkoord), en de Europese Unie heeft niet ingestemd met zijn toetreding tot het Verdrag van Lugano van 2007. De internationale bevoegdheid en de erkenning van beslissingen in de betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk hangen dus af van het nationale recht en van de Haagse Verdragen van 2005 inzake bedingen van forumkeuze en van 2019 inzake beslissingen (dit laatste in werking voor het Verenigd Koninkrijk sinds 1 juli 2025). Rome I en Rome II blijven in het Verenigd Koninkrijk van toepassing als nationaal recht in gewijzigde vorm.
Bronnen en referenties
- [1]Regulation (EU) No 1215/2012 (Brussels I bis)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [2]Regulation (EC) No 593/2008 (Rome I)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [3]Regulation (EC) No 864/2007 (Rome II)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [4]CJEU, Case C-375/13, Kolassa v Barclays Bank plc, judgment of 28 January 2015, ECLI:EU:C:2015:37(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [5]CJEU, Case C-304/17, Löber v Barclays Bank plc, judgment of 12 September 2018(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [6]CJEU, Case C-709/19, Vereniging van Effectenbezitters v BP plc, judgment of 12 May 2021(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [7]CJEU, Case C-208/18, Petruchová v FIBO Group Holdings Ltd, judgment of 3 October 2019(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [8]CJEU, Case C-500/18, AU v Reliantco Investments Ltd, judgment of 2 April 2020(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [9]Directive (EU) 2020/1828 (Representative Actions)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [10]Agreement on the withdrawal of the United Kingdom from the European Union, Article 67(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [11]European Commission, Communication COM(2021) 222 final on the UK application to accede to the 2007 Lugano Convention(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [12]HCCH — Convention of 30 June 2005 on Choice of Court Agreements, status table(opent in een nieuw venster)Internationale normgever (niet-bindend)
- [13]HCCH — Convention of 2 July 2019 on Judgments, status table(opent in een nieuw venster)Internationale normgever (niet-bindend)
Deze inhoud is algemene juridische informatie. Zij vormt geen juridisch advies en doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.
Verwante inhoud
Juridische begrippen en terminologie
Oorzakelijk verband en verlies van een kans in financiële geschillen
Waarom het oorzakelijk verband vaak de beslissende vraag is in beleggings- en bankvorderingen, en waarom verlies van een kans geen universeel begrip is.
Financiële aansprakelijkheid · Beleggersbescherming
Gepubliceerd Officiële bronnen: 8
Juridische begrippen en terminologie
Geschiktheid en passendheid onder MiFID II
Twee onderscheiden beoordelingen met onderscheiden functies: wat MiFID II vereist, en waarom het onderscheid ertoe doet in een beleggingsgeschil.
Beleggersbescherming · Financiële aansprakelijkheid
Gepubliceerd Officiële bronnen: 9
Juridische begrippen en terminologie
Niet-toegestane betalingstransacties onder PSD2
Hoe de tweede richtlijn betalingsdiensten het risico van niet-toegestane transacties verdeelt tussen de betalingsdienstaanbieder en de betaler.
Bankgeschillen
Gepubliceerd Officiële bronnen: 9